Dikker en somberder door gebrek aan zonnestralen (De Morgen)

Dikker en somberder door gebrek aan zonnestralen (De Morgen)

Waar is de zon? Jong en oud klaagt dezer dagen steen en been over de nu al maanden aanhoudende grijsheid. Moeders vragen zich af of hun kinderen nog wel weten wat 'de zon' nu ook weer was, en als er even een straaltje komt piepen wordt dat als een heus mirakel onthaald. Worden we stilaan collectief zonziek? En wat is het effect van een langdurig tekort aan zonnestralen op ons lichaam?

'Nee, zonnebanken helpen niet', zegt 'lichtdokter' Toine Schoutens (Technische Universiteit Eindhoven). De professor richtte speciaal een lichtstichting op om mensen te wijzen op de nefaste effecten van te weinig zon. Daar worden we dikker, humeuriger, slapelozer en vermoeider van.

In zonnige landen zijn mensen vrolijker want zon helpt tegen depressie, extra licht overdag vertraagt de cognitieve achteruitgang bij dementerenden en verbetert hun stemming, het reduceert de nachtelijke onrust van Alzheimerpatiënten, én een grotere blootstelling aan zonlicht maakt mensen vrijwel onmiddellijk alerter en geconcentreerder.

Nu er al maanden nauwelijks zon te bespeuren valt, borrelt geweeklaag op. Dat is, na soms maanden somber weer, niet enkel omdat er over niets anders valt te praten. "Zonlicht stimuleert de aanmaak van twee cruciale hormonen. Wanneer dat systeem begint te haperen, kan ons dat behoorlijk door elkaar schudden", zegt Toine Schoutens. Die twee zo belangrijke hormonen zijn melatonine en cortisol. "Het ene hormoon speelt een rol bij het slaap- en waakritme en wordt 's nachts aangemaakt. Wanneer er licht op de oogleden valt, stopt de aanmaak. Donkere ochtenden verstoren dat systeem, met een gehavend slaap-en waakritme en dus grote vermoeidheid en vaak humeurigheid als gevolg." Ook cortisol is een hormoon dat onder invloed van het (zon)licht wordt aangemaakt. Schoutens: "Als dat verstoord geraakt, worden mensen eveneens humeuriger en somberder en verliezen ze hun concentratievermogen. Ook gaan velen meer eten en daardoor bijna ongemerkt verdikken, wat dan weer op het humeur slaat."

De 'lichtdokter' richtte in Nederland de Stichting Onderzoek Licht en Gezondheid op omdat er bij het brede publiek te weinig geweten is over de impact van licht, of het gebrek daaraan, op ons gestel. "Mensen beseffen vaak niet hoe cruciaal zonlicht is voor ons welzijn", aldus Schoutens.

Zeker wie een hele dag binnen zit of ouderen die in een rusthuis wonen, ondervinden schade van te weinig zon. "De effecten kunnen sluimerend zijn, sluipend bijna. Zeker na maandenlang zonder zon voelen de meeste mensen zich minder goed in hun vel. De hormonale schommelingen en de impact op de slaap verklaren dat. Omgekeerd zie ik de geweldige effecten van zon op mensen wanneer ik sportmensen begeleid. Sportprestaties kunnen echt tot een hoger niveau worden getild dankzij meer zonlicht."

Psychiater Loes Gabriëls (KU Leuven) bevestigt dat. "We zien hier meer mensen met slaapklachten en depressieve gevoelens dan in zonnige periodes. Zeker de schommelingen in de aanmaak van melatonine maken ons moe, wat dan weer op het humeur werkt. Echte depressies, met zelfmoordgedachten, zijn uiteraard niet gewoon aan een gebrek aan zonlicht te wijten."

Naast melatonine en cortisol wordt ook gewezen op een eventueel verband tussen zonlicht en de aanmaak van vitamine D. De klassieke bevinding is dat een gebrek daaraan de botten verzwakt. In de negentiende eeuw zorgde dat voor de zogenaamde 'Engelse ziekte' onder jonge kinderen die weinig zonlicht zagen.

Vandaag zijn ook de verbanden tussen zonlicht, vitamine D, bepaalde kankers en depressie voorwerp van discussie. In tegenstelling tot de waarschuwingen dat te veel zonlicht huidkanker veroorzaakt, luidt het nu ook dat een tekort aan vitamine D bepaalde kankers kan veroorzaken. Er ligt onderzoek op tafel dat aantoont dat in bepaalde zonnige regio's sommige kankers veel minder voorkomen dan in donkerder landen, al woedt daar in wetenschappelijke kringen nog een felle discussie over. Daarnaast, zo stelt Gabriëls, is er nu ook onderzoek dat een verband tussen een gebrek aan vitamine D en depressie aanduidt.

Speciale lampen

In ieder geval blijkt uit onderzoek dat dagelijks vijftien minuten zonlicht ideaal is om voldoende gezond te zijn en je welzijn op peil te houden. Maar als er geen zonnestraal te bespeuren valt, dan worden andere middelen ingezet. Schoutens: "In Nederland wordt al erg veel gewerkt met speciale lampen, onder andere als verlichting in rusthuizen. De effecten zijn zeer positief."

Ook op de psychiatrische afdeling van Gabriëls werkt het zo. "Bij mensen bij wie maar zeer weinig helpt, gebruiken we lampen met voldoende LUX. We halen hen uit hun slaap, zetten hen voor die lamp en meestal zie je dan dat ze de volgende dag opleven. Jammer genoeg is het effect altijd maar tijdelijk."

Met een echte portie zon is dat evenwel ook zo. Je kunt geen reserve aanleggen. Wie zeer veel in de zon zit in de zomer gaat daar geen voordeel van ondervinden tijdens langere perioden zonder zonlicht.

Barbara Debusschere (De Morgen - din 09/03/2010; pag. 13)